Back to the future voor boomvrij papier

Het is niet het eerste graspapier, maar wel het eerste dat helemaal boomvrij is: Tree Free Grass Paper, aangezwengeld door Jan IJzerman, productontwikkelaar bij BUN-K. ‘Door de aandacht voor klimaatverandering ligt bomenkap nogal gevoelig. Of houtvezel daarmee voorgoed in een verdomhoekje komt, weet ik niet. Maar het is goed om in ieder geval een alternatief te hebben.’

Eerst wat cijfers. Ongeveer 15 procent van het hout dat jaarlijks wereldwijd wordt gekapt, gaat naar de papierindustrie. Alle boomvezels voor de Nederlandse papierproductie komen uit het buitenland, waarvan ongeveer de helft uit Zuid-Amerika, de VS en Canada. In 2019 importeerde Nederland bijna 1,7 miljard kilo verse boomvezels. Voor een deel worden die verwerkt in gerecycled papier. ‘Want anders dan veel mensen denken, is dat niet per definitie het meest milieuvriendelijke papier. Bij elke keer opnieuw gebruiken wordt de houtvezel zwakker, dus moeten voor veel papiersoorten houtvezels worden toegevoegd om dat te compenseren.’

Strokarton

Ook het graspapier dat RWS al eerder ontwikkelde, bevat houtvezels, dus ging Jan op zoek naar een manier om boomvrij papier te maken. ‘Ik vroeg me af of bepaalde plantaardige vegetatie houtvezels kon vervangen en welke dan? Laten plantvezels zich mengen met grasvezels en kun je daar fatsoenlijke papierpulp van maken? In het verleden zijn we ooit begonnen met plantvezels, zoals in de strokartonindustrie. Dus we moesten back to the future.’

Reststromen

Wie binnen de rijksoverheid wil meedenken over circulaire economie, moet twee pijlers goed in de gaten houden, zegt Jan: ‘Grondstoffen uit reststromen hebben voorrang op primaire grondstoffen en we werken local for local, dus geen grondstoffen over de aardbol slepen. Dan kom je al snel bij laagwaardige reststromen uit de land- en tuinbouw.’

Trial and error

De pulp waarmee in augustus vorig jaar de eerste proeven werden gedaan, bestond uit een mix van bermgras en stro. ‘Het productieproces was een gevalletje van trial and error: de meeste papierfabrieken hebben geen ervaring met plantvezels. Natuurlijk hebben we het proces zo goed mogelijk voorbereid, maar onderweg is er steeds bijgestuurd, op basis van ervaringen van de eerste gebruikers.’

Mooi meegenomen

Het eerste papier dat werd gemaakt was 100 grams: iets dikker dan wat er in de printer ligt. ‘Het uiterlijk van dat papier werd beter beoordeeld dan ons reguliere graspapier. Dat was alvast mooi meegenomen. Maar het voelde wat stugger aan en de functionaliteit was niet geweldig. Dat kon liggen aan de plantvezels of het productieproces. Met behulp van pulptechnologen uit het buitenland hebben we verbeteringen aangebracht in het productieproces. Want de strovezel bleek gelukkig prima te voldoen.’

Chic

Bij de tweede poging waagden de makers meteen de sprong om 80 grams papier te maken. ‘Daar is tenslotte de meeste vraag naar. En de resultaten zien er goed uit. Het papier is mooi, ziet er zelfs chic uit, voelt goed aan en de functionaliteit is voor 95 procent gelijk aan traditioneel papier. Dat betekent dat de vezels niet loslaten, de kleuren goed uitkomen en dat je het kunt vouwen en snijden: kortom, je kunt er drukwerk van maken.’

Perfect

Voor sommige drukkers is die 95 procent functionaliteit al genoeg, zegt Jan. ‘Die vinden het belangrijker dat het papier boomvrij is dan dat het perfect is. Maar de producent, Schut Papier in Heelsum, is ervan overtuigd dat die laatste 5 procent overbrugd kan worden. We komen tenslotte nog maar net kijken.’

Uitzwaaien

En dan wordt het tijd om de belangstelling in de markt te toetsen. Wat productie betreft, is de sky the limit: ‘Bermgras is er in overvloed, net als reststromen uit de landbouw zoals stro, hennep en vlas. Wanneer de vraag groter is dan Schut Papier aankan, zullen we andere papierfabrieken erbij betrekken. Gezien de eerste signalen zou het kunnen dat dit boomvrije papier het einde betekent van ons traditionele graspapier. Daar kan ik prima mee leven, want dan kunnen we de boomvezels definitief uitzwaaien.’